Các loài động vật ở sinh cảnh đồng cỏ
Sinh cảnh đồng cỏ và xavan phân bố rộng khắp, từ những vùng nhiệt đới châu Phi cận Sahara đến các dải thảo nguyên núi cao lạnh giá. Không gian mở với thảm thực vật thấp tạo ra một mạng lưới sinh thái đặc thù, hỗ trợ nhiều nhóm động vật có tập tính di cư và săn mồi theo bầy đàn.
Hiện nay, hệ thống đồng cỏ đang chịu sức ép lớn từ biến đổi môi trường. Ở những vùng núi cao như Himalaya hay cao nguyên Tây Tạng, sự nóng lên toàn cầu làm thay đổi cấu trúc thảm thực vật vĩnh cửu. Tại nhiều khu vực nhiệt đới châu Phi, đất đồng cỏ hoang dã dần bị chia cắt bởi quá trình canh tác nông nghiệp công nghiệp hóa. Điều này buộc các quần thể động vật bản địa phải liên tục điều chỉnh hành vi sinh thái, hoặc co cụm vào những khu bảo tồn còn sót lại.
59 loài · Đồng cỏ
LC Cò ruồi
Bubulcus ibisCò ruồi có tập tính hội sinh quen thuộc, thường bám theo các loài thú lớn trên đồng cỏ để bắt côn trùng do chúng khua lên.
EN Trâu nước
Bubalus bubalisTrâu nước thích nghi hoàn hảo với các khu vực đầm lầy ngập nước giữa đồng cỏ, thường xuyên ngâm mình trong bùn để làm mát cơ thể.
VU Báo hoa mai
Panthera pardusBáo hoa mai là động vật săn mồi rình rập, có thói quen giấu xác con mồi trên các nhánh cây cao rải rác giữa xavan châu Phi.
VU Báo Săn
Acinonyx jubatusBáo Săn đạt tốc độ chạy nước rút kỷ lục trên địa hình xavan bằng phẳng, chuyên săn bắt các loài linh dương cỡ vừa.
NT Bò bison châu Mỹ
Bison bisonBò bison châu Mỹ từng hình thành những đàn khổng lồ, di chuyển liên tục qua các dải thảo nguyên Bắc Mỹ rộng lớn để tìm thảm cỏ tươi.
LC Chim Đầu Rìu
Upupa epopsChim đầu rìu sở hữu chiếc mào cong nổi bật, thường chọc chiếc mỏ dài xuống mặt đất xavan khô để lôi giun và côn trùng.
VU Chó Dingo
Canis dingoChó Dingo hoạt động theo bầy đàn, giữ vai trò loài săn mồi đỉnh chuỗi tại các vùng đồng cỏ bụi rậm và sa mạc của nước Úc.
LC Chó Sói Đất
Proteles cristataChó Sói Đất có chế độ ăn chuyên biệt, dùng chiếc lưỡi dài và dính để liếm sạch hàng ngàn con mối trên các trảng cỏ châu Phi mỗi đêm.
LC Chuột Dũi Trụi Lông
Heterocephalus glaberChuột Dũi Trụi Lông đào hệ thống hang ngầm phức tạp dưới lớp đất xavan tại Kenya, tổ chức bầy đàn xã hội chặt chẽ như loài kiến.
LC Chuột lang nước
Hydrochoerus hydrochaerisChuột lang nước sống tập trung thành đàn lớn quanh các con sông nhỏ và sinh cảnh đất ngập nước cắt ngang dải đồng cỏ Nam Mỹ.
Cú sừng: Sát thủ tĩnh lặng trong màn đêm
Bubo virginianusCú sừng: Sát thủ tĩnh lặng trong màn đêm săn các loài gặm nhấm tại những bìa rừng ôn đới giáp ranh thảo nguyên nhờ bộ lông ngụy trang xuất sắc.
Cừu Mũi Đen Valais
Ovis ariesCừu Mũi Đen Valais có nguồn gốc từ dãy núi cao Thụy Sĩ, sở hữu bộ lông dày đặc giúp chúng chống chịu thời tiết lạnh giá khi gặm cỏ.
LC Đà điểu emu
Dromaius novaehollandiaeĐà điểu emu di chuyển liên tục qua các vùng đồng cỏ và cây bụi cằn cỗi tại Úc, tiêu thụ lượng lớn hạt và côn trùng dọc đường.
LC Đại bàng vàng
Aquila chrysaetosĐại bàng vàng làm tổ trên vách đá cao, lợi dụng các luồng nhiệt thăng dọc sườn núi và thảo nguyên để lượn vòng tìm kiếm con mồi.
LC Gấu nâu
Ursus arctosGấu nâu đào bới rễ cây và săn cá dọc các hệ thống suối nhỏ chảy qua những vùng đồng cỏ chuyển tiếp lên khu vực núi cao.
VU Hà Mã
Hippopotamus amphibiusHà Mã ngâm mình trong các thủy vực vào ban ngày, chỉ di chuyển lên các bãi cỏ ven bờ vào ban đêm để ăn thực vật.
VU Hươu Cao Cổ
Giraffa camelopardalisHươu Cao Cổ tận dụng chiếc cổ vươn dài để nhặt nhạnh lá từ những cây keo mọc đơn độc trên xavan khô cằn cận Sahara.
LC Linh Cẩu Đốm
Crocuta crocutaLinh Cẩu Đốm sở hữu lực cắn cực mạnh, sống trong chế độ mẫu hệ nghiêm ngặt và tổ chức săn mồi rất kỷ luật trên xavan.
NT Linh dương Saiga
Saiga tataricaLinh dương Saiga có chiếc mũi hình ống đặc trưng, hoạt động như một hệ thống lọc bụi và làm ấm không khí khi chạy trên thảo nguyên Á-Âu.
LC Linh Miêu Đồng Cỏ
Leptailurus servalLinh Miêu Đồng Cỏ có đôi tai lớn và cặp chân dài nhất so với tỷ lệ cơ thể trong họ mèo, chuyên nhảy cao để vồ chim trong đám cỏ tranh.
NT Lừa
Equus africanus asinusLừa có sức chịu đựng dẻo dai với điều kiện thiếu nước, thích nghi tốt với các vùng sinh cảnh bán hoang mạc và cây bụi khô.
LC Lửng mật
Mellivora capensisLửng mật khét tiếng với lớp da chùng nhão và tính hung dữ, không ngại đối đầu với rắn độc ngay trên các vùng xavan mở.
VU Mèo chân đen
Felis nigripesMèo chân đen là loài hoang dã nhỏ nhất miền nam châu Phi, chuyên săn bắt chim và động vật gặm nhấm vào ban đêm tại các vùng cây bụi.
LC Ngỗng Canada
Branta canadensisNgỗng Canada thường tụ tập thành đàn lớn tại các vũng nước nông và đất ngập nước giữa thảo nguyên Bắc Mỹ trong chu kỳ di cư.
EN Ngựa
Equus ferus caballusNgựa duy trì thói quen di chuyển theo đàn nhỏ, gặm các loại cỏ cứng trên vùng xavan và thảo nguyên mênh mông của đại lục Á Âu.
LC Rắn hổ mang Ấn Độ
Naja najaRắn hổ mang Ấn Độ thường ẩn nấp trong các hang chuột bỏ hoang tại đồng cỏ ven bìa rừng, bành mang đe dọa kẻ thù khi bị kích động.
LC Rắn lục Russell
Daboia russeliiRắn lục Russell cuộn tròn rình rập trong các bụi rậm và cỏ thấp ở Nam Á, ngụy trang hoàn hảo vào môi trường nhờ hoa văn trên lưng.
LC Rắn taipan nội địa
Oxyuranus microlepidotusRắn taipan nội địa mang nọc độc mạnh nhất thế giới, lẩn trốn rình chuột trong các vết nứt nẻ mặt đất tại hoang mạc và đồng cỏ miền trung Úc.
EN Rùa Galápagos
Chelonoidis nigraRùa Galápagos di chuyển chậm chạp qua các khu vực cây bụi thưa thớt, nhai xương rồng và thực vật ngậm nước để duy trì sự sống.
LC Sói đồng cỏ
Canis latransSói đồng cỏ thể hiện khả năng săn mồi linh hoạt, từ bắt chuột đơn độc đến phối hợp hạ gục hươu tại các vùng thảo nguyên và cây bụi Bắc Mỹ.
LC Sói Xám
Canis lupusSói Xám thiết lập lãnh thổ rộng lớn trên các dải đồng cỏ giáp với rừng phương bắc, chuyên săn bắt động vật móng guốc theo chiến thuật bầy đàn.
VU Sư Tử
Panthera leoSư Tử đực có bờm lớn để bảo vệ vùng cổ trong các trận chiến tranh giành lãnh thổ, trong khi con cái đảm nhận vai trò săn mồi chính trên xavan.
VU Sư Tử Châu Phi
Panthera leo leoSư Tử Châu Phi sinh sống chủ yếu tại cận Sahara, phối hợp chặt chẽ để hạ gục những con mồi lớn như trâu rừng hay ngựa vằn [?].
EN Voi Châu Á
Elephas maximusVoi Châu Á chủ yếu hoạt động và tìm kiếm thức ăn quanh các vạt rừng nhiệt đới đan xen với đồng cỏ cao tại khu vực Nam Á và Đông Nam Á.
EN Voi Châu Phi
Loxodonta africanaVoi Châu Phi đóng vai trò loài then chốt của sinh cảnh xavan, liên tục húc đổ cây cối để duy trì không gian mở cho các loài gặm cỏ.
LC Kền kền Turkey
Cathartes auraKền kền Turkey sở hữu khứu giác vô cùng nhạy bén, lượn lờ ở tầm thấp trên bầu trời xavan và sa mạc để dò tìm xác động vật chết thối rữa.
LC Ưng đuôi lửa
Buteo jamaicensisƯng đuôi lửa hay đậu trên các cọc rào quanh vùng đồng cỏ mở, chờ đợi cơ hội bổ nhào xuống vồ những con thỏ và chuột bất cẩn.
LC Bồ câu bi ai
Zenaida macrouraBồ câu bi ai dành phần lớn thời gian kiếm ăn trên mặt đất tại các khu vực cây bụi thưa, nhặt nhạnh hạt cỏ khô và ngũ cốc rơi vãi.
LC Cóc Mỹ
Anaxyrus americanusCóc Mỹ tiết ra chất độc từ tuyến trên da để tự vệ, thường săn tìm côn trùng tại những vùng đồng cỏ ẩm ướt sát mép rừng ôn đới.
LC Cáo đỏ
Vulpes vulpesCáo đỏ đào hang sinh sản dưới lớp cỏ hoang đặc, sinh sống phổ biến ở cả thảo nguyên mở rộng lẫn các vùng rìa rừng rậm.
LC Chim cổ đỏ
Turdus migratoriusChim cổ đỏ tận dụng thị giác nhạy bén để phát hiện chuyển động nhỏ, mổ và kéo giun đất lên từ bề mặt đồng cỏ ngay sau mỗi cơn mưa.
LC Cóc mía
Rhinella marinaCóc mía ăn lượng lớn côn trùng nhờ chiếc lưỡi dài, sinh sôi mạnh tại các vũng nước đọng ven các trảng cỏ ngập lụt nhiệt đới.
LC Cú lợn lưng xám
Tyto albaCú lợn lưng xám bay với bộ lông tiêu âm hoàn toàn không phát ra tiếng động, là thiên địch đáng gờm của chuột đồng trên các xavan trống trải.
LC Đà điểu châu Phi
Struthio camelusĐà điểu châu Phi có sải bước cực rộng, thoát khỏi kẻ săn mồi trên xavan nhờ tầm nhìn bao quát và đôi chân dài chạy bứt tốc mạnh mẽ.
LC Gà tây hoang
Meleagris gallopavoGà tây hoang bới đất tìm hạt và rễ cây, thường đi thành nhóm dọc các trảng cỏ xen kẽ trong những khu rừng ôn đới thưa.
LC Hoét đen
Turdus merulaHoét đen hót những giai điệu phức tạp để đánh dấu lãnh thổ, thoăn thoắt kiếm mồi trên mặt đất quanh các bụi cây nhỏ sát mép cỏ.
LC Kỳ giông hổ
Ambystoma tigrinumKỳ giông hổ chui rúc dưới các lớp bùn thuộc hệ thống đất ngập nước ven thảo nguyên, mang màu sắc nổi bật để cảnh báo kẻ thù.
Lạc đà Alpaca
Vicugna pacosLạc đà Alpaca được chăn thả tại các vùng cây bụi cao nguyên, bộ lông mịn màng giúp chúng giữ ấm tuyệt đối trong thời tiết khắc nghiệt.
Lạc đà không bướu
Lama glamaLạc đà không bướu có khả năng thồ hàng bền bỉ, gặm thảm thực vật mọc thấp trên các vùng sườn đồi trống trải và nhiều bụi rậm.
LC Lợn nhà
Sus scrofa domesticusLợn nhà có tính thích nghi sinh thái rộng, hay ủi đất tìm rễ và củ quanh các trảng cỏ xen lẫn bụi rậm mọc gần khu vực định cư.
VU Quokka
Setonix brachyurusQuokka là một loài thú có túi nhỏ nhắn, thường ẩn náu và kiếm ăn trong các thảm thực vật rậm rạp gần vùng đầm lầy hoặc cây bụi nước Úc.
EN Quỷ Tasmania
Sarcophilus harrisiiQuỷ Tasmania cắn vỡ xương con mồi bằng bộ hàm cực khỏe, thường lang thang tìm xác thối dọc các rìa đồng cỏ và rừng ôn đới hoang sơ.
LC Rắn cỏ
Natrix natrixRắn cỏ bơi lội thành thạo, hay rình rập săn ếch nhái quanh các rãnh nước và khu vực ngập lụt đan xen với thảm cỏ ôn đới.
LC Rắn sữa
Lampropeltis triangulumRắn sữa mang hoa văn vòng màu bắt mắt nhằm ngụy trang thành rắn san hô độc, cuộn mình săn chuột tại các vùng xavan và gốc cây bụi.
LC Sáo đá xanh
Sturnus vulgarisSáo đá xanh bay thành đàn lớn tạo hình uốn lượn trên không trung, sà xuống các trảng cỏ mở để truy bắt hàng loạt côn trùng bùng phát.
LC Sẻ đất Châu Âu
Emberiza hortulanaSẻ đất Châu Âu xây tổ sát sát mặt đất, cặm cụi tìm kiếm các loại hạt cỏ và côn trùng lẩn trốn dưới lớp thực vật rậm rạp.
LC Sẻ nhà
Passer domesticusSẻ nhà tạo ra những quần thể hót ríu rít ven vùng xavan và cây bụi thưa, liên tục sà xuống đất nhặt hạt cỏ khô rụng.
LC Sếu đồi cát
Grus canadensisSếu đồi cát thực hiện vũ điệu giao phối đẹp mắt gồm các nhịp bật nhảy tại những vũng ngập nước nông giữa lòng đồng cỏ mênh mông.
VU Thần ưng Andes
Vultur gryphusThần ưng Andes sải đôi cánh rộng rảo quanh các sườn núi trống và đồng cỏ cao để lùng sục xác động vật có vú cỡ lớn.
Câu hỏi thường gặp
Loài vật nào là kẻ săn mồi đầu bảng ở vùng xavan châu Phi?
Sư tử và linh cẩu đốm là những kẻ săn mồi đỉnh chuỗi tại sinh cảnh xavan châu Phi. Sư tử săn mồi theo bầy đàn với chiến thuật mai phục bài bản, trong khi linh cẩu đốm có lực cắn cực mạnh và tổ chức xã hội mẫu hệ rất chặt chẽ, tạo ra sự cạnh tranh khốc liệt.
Động vật ở sinh cảnh đồng cỏ tránh nóng bằng cách nào?
Nhiều loài chọn cách đào hang ngầm để trú ẩn, tiêu biểu như chuột dũi trụi lông ở Kenya đào hệ thống hang đất phức tạp. Một số loài lớn như hà mã lại ngâm mình dưới nước vào ban ngày, hoặc các loài thú ở sinh cảnh bán hoang mạc chuyển sang hoạt động hoàn toàn vào ban đêm.
Các loài chim săn mồi tận dụng lợi thế gì ở đồng cỏ?
Sinh cảnh đồng cỏ và xavan ít cây cao nên không làm che khuất tầm nhìn. Các loài chim săn mồi như chim cắt hay đại bàng vàng lợi dụng không gian mở và luồng nhiệt thăng để bay lượn từ trên cao, dễ dàng phát hiện con mồi nhỏ di chuyển trên mặt đất.
Có loài rắn độc nào sống ở khu vực đồng cỏ và cây bụi không?
Có rất nhiều. Điển hình là rắn taipan nội địa sống tại vùng hoang mạc đất sét nứt nẻ và cây bụi ở Úc, sở hữu nọc độc mạnh nhất thế giới. Ở khu vực Nam Á, rắn lục Russell cũng là một loài có nọc độc nguy hiểm, thường ngụy trang rình rập trong các bụi rậm và cỏ thấp.
