Hải Cẩu Ruy Băng

Hoa văn độc nhất vô nhị trên lớp băng tuyết

Hải cẩu ruy băng (Histriophoca fasciata) là minh chứng rõ ràng nhất cho sự sáng tạo vô tận của quá trình tiến hóa. Một con đực trưởng thành mang bộ lông đen sẫm nổi bật cùng bốn vòng trắng vô cùng đặc trưng. Một vòng ôm sát quanh cổ, một vòng quấn quanh đuôi và hai vòng tròn lớn nằm hai bên sườn bao quanh chân chèo trước. Con cái cũng sở hữu hoa văn tương tự nhưng nhạt hơn rất nhiều, thường mang nền xám nâu thay vì đen sẫm.

Thực tế thì những hoa văn này không xuất hiện ngay từ khi mới sinh. Khi còn là ấu trùng hay đúng hơn là những con non nớt, chúng khoác trên mình lớp lông tơ màu trắng muốt để ngụy trang trên tuyết. Lớp lông trắng này giúp chúng hòa lẫn hoàn toàn vào môi trường xung quanh nhằm tránh ánh mắt dòm ngó của những kẻ săn mồi đỉnh bảng như gấu Bắc Cực. Sau khoảng năm tuần, chúng bắt đầu thay lông sang màu xám bạc. Phải mất đến bốn năm trải qua nhiều kỳ thay lông liên tục, những dải ruy băng vắt ngang cơ thể mới hiện ra đầy đủ và rõ nét nhất.

Về mặt kích thước, một cá thể trưởng thành có thể dài khoảng 1,5 đến 1,9 mét và nặng từ 90 đến 148 kg. Kích thước và trọng lượng này tương đương với một chiếc xe máy tay ga cỡ lớn tại Việt Nam, đủ để cung cấp một lớp mỡ dày dặn giúp chúng chống chọi với cái lạnh cắt da cắt thịt của đại dương vùng cực.

Tập tính “chạy” trên băng và chiếc túi khí bí ẩn

Không chỉ có vẻ ngoài khác biệt mà loài này còn sở hữu những cơ chế sinh lý và tập tính vô cùng độc đáo. Đa số các loài hải cẩu di chuyển trên mặt băng bằng cách trườn bụng vất vả như những con sâu đo khổng lồ. Trái ngược lại, loài động vật này luân phiên sử dụng các chân chèo phía trước để kéo toàn bộ cơ thể tiến lên kết hợp với chuyển động uốn éo linh hoạt. Cơ chế này giúp chúng có thể trượt và gần như “chạy” trên mặt băng với tốc độ cực kỳ ấn tượng, đảm bảo khả năng trốn thoát chớp nhoáng khi nhận thấy nguy hiểm rình rập.

Bên trong cơ thể, con đực có một cấu trúc giải phẫu đặc biệt mà hiếm loài động vật biển có vú nào khác sở hữu. Đó là một túi khí lớn nằm ngay ngoài khí quản và kéo dài dọc xuống phần ngực. Chiếc túi khí này hoạt động giống như một chiếc phao cứu sinh tự nhiên bơm đầy không khí, đồng thời đóng vai trò như một buồng cộng hưởng âm thanh khổng lồ. Nhờ đó, chúng tạo ra những âm thanh réo rắt phức tạp dưới mặt nước để thu hút con cái trong mùa sinh sản, đồng thời gia tăng lực nổi giúp chúng có thể ngủ say sưa trong lúc lênh đênh giữa biển khơi sâu thẳm.

Những kẻ du mục cô độc của đại dương

Môi trường sống sinh tử của chúng gắn liền với những tảng băng trôi dạt vỡ vụn ở vùng biển Bering và biển Okhotsk. Chúng sử dụng những mảng băng nổi này làm nền tảng an toàn để sinh sản, nuôi con nhỏ và thay lông vào những tháng mùa xuân ấm áp. Khi mùa hè đến và lớp băng tan chảy, chúng tuyệt đối không lết lên đất liền như nhiều loài động vật chân màng khác mà chọn cuộc sống du mục hoàn toàn trên đại dương mênh mông. Suốt nhiều tháng trời liên tục, chúng bơi lội không ngừng nghỉ ở các vùng nước sâu thăm thẳm thuộc Bắc Thái Bình Dương.

Thức ăn chủ yếu của loài động vật hằng nhiệt này bao gồm các loại cá biển sâu như cá minh thái, cá ốt me, cùng nhiều loại động vật lớp chân đầu (cephalopods) như mực và bạch tuộc. Chúng là những thợ lặn vô cùng cừ khôi, có thể lao xuống độ sâu 600 mét chỉ trong một hơi thở để truy tìm con mồi. Khả năng nín thở lâu kết hợp với thị lực nhạy bén trong môi trường nước tối tăm tít mù khơi giúp chúng trở thành những kẻ săn mồi đáng gờm nhất dưới đáy biển lạnh giá.

Tình trạng bảo tồn Least Concern

Hiện tại, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp loài này ở mức Ít quan tâm (Least Concern). Quần thể của chúng vẫn duy trì ở con số ổn định nhờ môi trường sống quá đỗi xa xôi và khắc nghiệt, giúp chúng ít bị các hoạt động săn bắt của con người tác động trực tiếp. Mối đe dọa lớn nhất hiện nay không đến từ mũi lao mác mà đến từ sự nóng lên toàn cầu.

Những dải biển băng đang tan chảy với tốc độ nhanh chóng do nhiệt độ Trái Đất ngày một tăng cao. Việc băng tan quá sớm vào mùa xuân buộc hải cẩu non phải lao xuống nước khi chúng chưa kịp phát triển đầy đủ lớp mỡ cách nhiệt và chưa thay xong lớp lông non chống thấm. Tương lai tồn vong của chúng phụ thuộc hoàn toàn vào sự ổn định mong manh của toàn bộ hệ sinh thái Bắc cực.

Việc được tận mắt chiêm ngưỡng một sinh vật khoác trên mình những dải ruy băng trắng lướt đi giữa biển khơi là một trải nghiệm thị giác ngoạn mục. Vẻ đẹp lạ thường cùng khả năng thích nghi hoàn hảo với môi trường khắc nghiệt đã thực sự biến chúng thành một mảnh ghép diệu kỳ của đại dương.

Câu hỏi thường gặp

Tuổi thọ của loài vật này kéo dài bao lâu?

Trong điều kiện tự nhiên lý tưởng, chúng có thể sống khỏe mạnh đến 20 hoặc 30 năm. Tuổi thọ dài hay ngắn của chúng phụ thuộc rất nhiều vào sự dồi dào của nguồn thức ăn và kỹ năng lẩn tránh các loài ăn thịt đầu bảng.

Tại sao chúng lại sở hữu hoa văn vòng trắng trên cơ thể?

Các nhà nghiên cứu sinh vật học tin rằng hoa văn này giúp chúng ngụy trang xuất sắc khi bơi lội dưới nước. Những dải màu trắng phá vỡ hình khối cơ thể, khiến kẻ săn mồi từ dưới sâu nhìn lên hoặc từ trên cao nhìn xuống rất khó nhận diện được hình dáng thực sự của chúng.

Hoa văn trên cơ thể chúng có giống nhau ở mọi cá thể không?

Nhìn chung thì mọi cá thể đều có cấu trúc bốn dải vòng cơ bản. Điểm khác biệt nằm ở kích thước, độ dày và sắc độ của các vòng trắng này thay đổi liên tục theo từng cá thể và giới tính, trong đó con đực luôn giữ màu sắc tương phản rực rỡ nhất.

Chúng có sống thành từng bầy đàn đông đúc không?

Khác với hải cẩu voi hay sư tử biển thường tụ tập ồn ào thành bầy lớn trên bãi biển, chúng có lối sống cực kỳ độc lập và khép kín. Chúng chỉ thực sự đến gần nhau vào mùa sinh sản ngắn ngủi, sau đó lập tức quay lại hành trình săn mồi đơn độc giữa đại dương bao la.

Con người có dễ dàng quan sát được chúng ngoài tự nhiên không?

Cực kỳ khó để có thể bắt gặp chúng trong tự nhiên. Chúng dành phần lớn thời gian bơi lặn ngoài khơi xa tít tắp hoặc nằm nghỉ ngơi trên những tảng băng trôi dạt hẻo lánh cách rất xa các khu vực có con người sinh sống.