Krill Nam Cực: Hành trình lột xác dưới lớp băng và sứ mệnh nuôi sống đại dương

Nếu gộp tất cả Krill Nam Cực (Euphausia superba) lại, chúng có thể là dạng sống dồi dào nhất trên Trái Đất về tổng khối lượng. Một bầy nhuyễn thể khổng lồ tập hợp dưới nước có thể mang màu đỏ rực rỡ và lớn đến mức các vệ tinh ngoài không gian cũng nhìn thấy rõ. Nhưng trước khi hòa mình vào đội quân làm thức ăn cho cá voi xanh và chống đỡ cả một hệ sinh thái khổng lồ, mỗi cá thể phải trải qua một hành trình sinh tồn ròng rã và phi thường từ dưới đáy biển sâu.

Thông tin cơ bản – Krill Nam Cực

Hành trình 1,6 km bơi ngược lên mặt biển

Sinh ra như một quả trứng nhỏ chỉ nửa milimet trôi nổi gần mặt nước, nhuyễn thể bắt đầu vòng đời bằng một cú rơi tự do. Khi các tế bào bên trong phân chia, lớp vỏ trứng nặng dần và chìm xuống lòng đại dương. Ở độ sâu khoảng 1,6 km dưới mặt nước, lớp vỏ vỡ ra, giải phóng một ấu trùng (larvae) nhỏ bé không có khuôn mặt, kích thước chỉ nhỉnh hơn hạt vừng với sáu cái chi ngắn ngủn. Bản năng sinh tồn mách bảo sinh vật tí hon này phải dùng những chiếc mấu đó quẫy đạp liên tục, đẩy cơ thể lặn ngụp ngược lên vùng nước nông tăm tối.

Hành trình ngoi lên mặt biển kéo dài khoảng hai tuần. Dọc đường đi, ấu trùng trút bỏ lớp vỏ cũ để lớn lên. Dù chưa từng ăn một miếng nào kể từ khi nở, sinh vật này đã dài gấp ba lần kích thước ban đầu khi chạm đến vùng nước mặt. Sáu cái mấu ngắn ngủn giờ đã kéo dài thành các chi thực thụ. Nó bắt đầu hình thành phần bụng, phần ngực, và một khuôn mặt với đôi mắt đen nhánh.

Khu vườn treo dưới lòng băng giá

Lúc này, cơ thể chúng phải đối mặt với một sức ép mới: cái miệng đã hình thành, và nó phải kiếm ăn ngay lập tức nếu không muốn chết đói. Thật may mắn, khi nhuyễn thể non chạm đến tầng nước mặt, mùa thu Nam Cực đã tới, mang theo những mảng băng biển ngày càng dày đặc.

Bên dưới lớp băng lạnh giá này ẩn chứa một “khu vườn treo” trù phú. Những quần thể tảo sinh sôi nảy nở mạnh mẽ trên bề mặt băng dưới nước tạo thành thảm thực vật dồi dào. Nhuyễn thể dùng đây làm đồng cỏ chăn thả trong suốt mùa đông. Nó liên tục nhấm nháp tảo, lớn lên và tiếp tục lột xác thêm nhiều lần nữa. Nhìn bề ngoài, cấu trúc của chúng gợi nhớ đến những con ruốc hay tép biển vẫn thường xuất hiện trong bữa cơm của người Việt, nhưng sinh vật Nam Cực này mang trong mình cơ chế sinh học phức tạp hơn hẳn.

Mùa xuân đến, băng bắt đầu nứt nẻ. Nhuyễn thể non giờ đã mang dáng dấp của một cá thể trưởng thành. Sáu chiếc chi ban đầu phát triển thành 26 chiếc chân lông vũ, vừa giúp bơi lội nhịp nhàng vừa lùa thức ăn vào miệng. Những chiếc ăng-ten mọc dài ra từ phần đầu, điểm xuyết bằng đôi mắt to như hạt trân châu.

Đặc biệt, loài giáp xác này phát triển một hệ thống ngụy trang quang học tuyệt đẹp. Chúng sở hữu các cơ quan phát quang sinh học (bioluminescence) nằm ở mặt bụng. Ánh sáng nhạt phát ra từ cơ thể giúp chúng hòa lẫn hoàn hảo vào những tia nắng lốm đốm xuyên lọt qua mặt nước. Kỹ thuật ngụy biến màu sắc tinh vi này xóa mờ bóng của chúng, khiến những kẻ săn mồi rình rập từ vùng nước sâu bên dưới không thể phát hiện ra.

Nền tảng của lưới thức ăn Nam Cực

Khi đạt chiều dài khoảng 6 cm – to hơn một hạt đào – con nhuyễn thể chính thức trưởng thành. Nó không bơi đơn độc mà gia nhập vào những siêu đàn dày đặc. Chúng di chuyển đồng điệu như một cỗ máy sinh học khổng lồ.

Sự sống của Krill Nam Cực thường kết thúc để nhường chỗ cho sự vĩ đại của đại dương. Chúng là loài then chốt (keystone species) của Nam Băng Dương. Hàng triệu cá thể trở thành bữa ăn nhanh gọn cho chim cánh cụt Adélie hay hải cẩu ăn cua. Cá voi xanh – loài động vật lớn nhất hành tinh – duy trì khối lượng cơ thể khổng lồ gần như chỉ bằng việc lọc ăn sinh vật nhỏ bé này. Mỗi ngày, một con cá voi xanh trưởng thành có thể nuốt chửng tới 6 tấn nhuyễn thể.

Sự mong manh trước biến đổi toàn cầu

Dù quần thể Krill Nam Cực vô cùng đông đúc, chúng đang đứng trước áp lực chưa từng có. Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ đại dương tăng lên, khiến lớp băng biển Nam Cực thu hẹp nhanh chóng. Mất đi băng đồng nghĩa với việc những “khu vườn treo” bằng tảo sinh sôi dưới mặt băng cũng tan biến, cướp đi nguồn thức ăn sống còn của ấu trùng trong mùa đông đầu tiên.

Bên cạnh đó, tàu thuyền công nghiệp ngày càng vươn xa tới Nam Cực để thu hoạch hàng trăm ngàn tấn nhuyễn thể mỗi năm. Dù ít người Việt Nam có cơ hội nhìn thấy sinh vật này ngoài tự nhiên, chúng ta vẫn thường xuyên bắt gặp chúng trên kệ của các hiệu thuốc dưới dạng viên nang dầu nhuyễn thể (krill oil) hay thành phần thức ăn cho cá nuôi. Việc con người can thiệp và bòn rút trực tiếp đáy của chuỗi thức ăn đang đặt ra câu hỏi lớn về sức chịu đựng của hệ sinh thái đại dương.

Một con giáp xác dài 6 cm thoạt nhìn rất bé nhỏ, nhưng khi hàng nghìn tỷ cá thể cùng bơi chung một hướng, chúng nắm giữ nhịp đập của cả một vùng biển cực Nam lạnh giá.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Krill Nam Cực lại phát sáng? Chúng sở hữu các cơ quan phát quang sinh học ở dưới bụng. Việc phát ra ánh sáng nhạt giúp chúng hòa lẫn với ánh sáng mặt trời chiếu từ trên xuống, ngụy trang để những kẻ săn mồi bơi bên dưới không nhìn thấy bóng của chúng.

Krill Nam Cực ăn gì để sống? Thức ăn chủ yếu của chúng là thực vật phù du (phytoplankton) và đặc biệt là các loài tảo mọc ở mặt dưới của lớp băng biển Nam Cực trong suốt mùa đông.

Cá voi xanh ăn bao nhiêu nhuyễn thể mỗi ngày? Một con cá voi xanh trưởng thành có thể tiêu thụ khoảng 6 tấn Krill Nam Cực mỗi ngày trong mùa kiếm ăn cao điểm. Chúng dùng các tấm sừng sừng trong miệng để lọc hàng triệu con nhuyễn thể ra khỏi nước biển.

Krill Nam Cực có bị đe dọa tuyệt chủng không? Hiện tại, IUCN xếp loài này ở mức Ít quan tâm (Least Concern) do quần thể vẫn rất dồi dào. Tuy nhiên, sự thu hẹp của băng biển do biến đổi khí hậu và áp lực từ ngành công nghiệp đánh bắt krill thương mại đang đe dọa nghiêm trọng nguồn sống của chúng trong tương lai.

Vòng đời của Krill Nam Cực kéo dài bao lâu? Trong môi trường tự nhiên khắc nghiệt, một con Krill Nam Cực có thể sống khá lâu so với kích thước của nó, đạt tuổi thọ tối đa từ 5 đến 10 năm nếu không bị ăn thịt.