Chó Dingo

Có một hàng rào rào thép gai dài tới 5.614 km chạy dọc miền đông nam Australia, dựng lên từ những năm 1880, dài hơn cả chiều dài đất nước Việt Nam. Công trình vĩ đại này không dùng để chống lại quân đội nước ngoài, nó được sinh ra chỉ để ngăn chặn một sinh vật duy nhất. Đó chính là chó dingo (Canis dingo), kẻ săn mồi kiêu hãnh của châu Đại Dương và cũng là tâm điểm của những cuộc tranh luận sinh thái gay gắt nhất. Dù mang vóc dáng nhỏ nhắn giống thú cưng trong nhà, sinh vật này lại sở hữu một lịch sử sinh tồn hoang dã đầy thăng trầm.

Nguồn gốc và những bức bích họa cổ đại

Nhiều người lầm tưởng chó dingo là “thổ dân” nguyên thủy của nước Úc, nhưng sự thật hoàn toàn ngược lại. Cách đây khoảng 4.000 đến 5.000 năm, những con người từ châu Á đã mang theo tổ tiên của loài vật này đặt chân lên lục địa úc. Ban đầu, chúng chỉ là những con chó đã được thuần hóa. Khi bị bỏ lại hoặc tự đi lạc vào hoang dã, chúng nhanh chóng đánh thức bản năng nguyên thủy, sinh sôi nảy nở và tự thích nghi với môi trường khắc nghiệt. Sự xuất hiện của chúng được ghi nhận rõ nét qua các bức bích họa trên đá của người thổ dân Úc. Tất cả những hình ảnh này đều có niên đại dưới 4.000 năm, phân bố chủ yếu ở khu vực Bắc Úc, minh chứng cho một cuộc di cư vĩ đại trong lịch sử.

Khoa học từng mất rất nhiều thời gian để phân loại chính xác sinh vật này. Chúng từng bị coi là một phân loài của chó nhà, rồi sau đó lại được xếp là tổ tiên của chó nhà. Đến nay, các nghiên cứu chuyên sâu đã khẳng định chó dingo thực chất là một phân loài của sói xám. Một cá thể trưởng thành có chiều dài thân từ 72 đến 110 cm, chiếc đuôi rậm rạp dài từ 21 đến 36 cm, với trọng lượng dao động từ 9 đến 21,5 kg. Mặc dù được xem là biểu tượng của nước Úc, những quần thể chó hoang dã hoặc bán thuần dưỡng có ngoại hình giống chó dingo vẫn đang sinh sống rải rác ở đất liền và các hòn đảo tại Nam Á và Đông Nam Á.

Thợ săn lão luyện và kẻ duy trì hệ sinh thái

Trong tự nhiên, chó dingo là những loài động vật có tập tính xã hội rất cao. Chúng sống, săn mồi và bảo vệ lãnh thổ theo từng nhóm nhỏ. Khác với những kẻ săn mồi rình rập, loài vật này là những chuyên gia chạy đà và rượt đuổi. Khi phát hiện một con mồi ưa thích như thỏ, bầy chó sẽ lao thẳng vào bụi rậm để lùa mục tiêu chạy toán loạn. Ngay sau đó, chúng dùng sức bền kiên trì đuổi theo cho đến khi con mồi kiệt sức và bị tóm gọn. Cú ngoạm quyết định thường kết thúc bằng một nhát cắn mạnh mẽ và những cái lắc đầu dữ dội để hạ gục nạn nhân.

Sự hiện diện của chúng mang lại một hiệu ứng “thác dinh dưỡng” khổng lồ cho hệ sinh thái bản địa. Khi các loài ngoại lai như mèo hoang, cáo đỏ và thỏ xâm lấn nước Úc gây thiệt hại mùa màng, chó dingo trở thành hàng rào phòng thủ tự nhiên xuất sắc nhất. Nhờ khả năng săn lùng và kiểm soát số lượng những kẻ ăn thịt cỡ nhỏ này, vô số loài động vật có vú bản địa được bảo vệ an toàn. Các nhà khoa học thậm chí đang nghiên cứu việc đưa chúng quay trở lại vùng miền nam nước Úc để tái lập sự cân bằng sinh thái. Sức mạnh của kẻ săn mồi này đáng gờm đến mức, sự tuyệt chủng của loài hổ Tasmania (thylacine) trên lục địa Úc cách đây 3.500 năm cũng có sự đóng góp lớn từ cuộc cạnh tranh sinh tồn khốc liệt với chúng.

Cuộc chiến bảo tồn và hàng rào dài nhất thế giới

Dù có vai trò sinh thái quan trọng, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) hiện đang xếp hạng chó dingo ở mức Sắp nguy cấp (Vulnerable). Trớ trêu thay, tại chính quê hương thứ hai của mình, chúng lại bị chính phủ phân loại là động vật gây hại. Nông dân liên tục phàn nàn về việc bầy chó tấn công cừu và gia súc, dẫn đến hàng loạt chiến dịch kiểm soát bằng cách rải bả độc.

Để bảo vệ ngành chăn nuôi, con người đã dựng lên hàng rào ngăn chó dingo dài hơn 5.600 km, chặn đứng đường di cư của chúng xuống các khu vực nông nghiệp màu mỡ ở phía đông nam và tây nam lục địa. Sự xung đột giữa loài chó này và các loài động vật hoang dã khác cũng thường xuyên xảy ra. Vào những năm 2000 và 2001, khi 15 đến 20 con gấu túi mũi lông phương bắc quý hiếm bị chúng ăn thịt, chính quyền đã phải khẩn cấp xây thêm một vòng rào bảo vệ dài 20 km quanh Công viên Quốc gia Epping Forest. Những nỗ lực tách biệt này liên tục khoét sâu vào mâu thuẫn giữa việc bảo vệ ngành nông nghiệp, duy trì cân bằng tự nhiên và bảo tồn chính bản thân loài chó hoang này.

Bất chấp những hàng rào thép gai và các chiến dịch tiêu diệt gắt gao, tiếng hú của loài chó này vẫn vang vọng trên những sa mạc đỏ rực lúc đêm về. Sự sinh tồn dai dẳng của chúng là minh chứng rõ nét nhất cho khả năng thích nghi phi thường của thế giới tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Chó dingo có nguồn gốc từ đâu?

Loài chó này có nguồn gốc từ châu Á. Con người đã mang tổ tiên của chúng đến lục địa Úc khoảng 4.000 đến 5.000 năm trước. Từ những vật nuôi thuần hóa, chúng đã quay lại môi trường hoang dã và tự thích nghi.

Thức ăn chính của chó dingo trong tự nhiên là gì?

Món ăn yêu thích của chúng là thỏ. Bầy chó thường lùa thỏ ra khỏi hang và kiên trì rượt đuổi. Ngoài ra, chúng cũng ăn các loài thú nhỏ, đôi khi tấn công cả cừu và gia súc của nông dân.

Loài này sống đơn độc hay theo bầy đàn?

Chúng là động vật có tập tính xã hội rất cao. Chó dingo sống, săn mồi và bảo vệ lãnh thổ theo từng nhóm nhỏ, mang đậm bản năng của loài sói xám.

Trọng lượng của một cá thể trưởng thành là bao nhiêu?

Một con trưởng thành thường nặng từ 9 đến 21,5 kg. Cơ thể chúng thon gọn, chiều dài từ 72 đến 110 cm, cực kỳ thích hợp cho những cuộc rượt đuổi đường dài.

Tại sao nước Úc lại xây hàng rào dài hơn 5.600 km?

Hàng rào khổng lồ này được dựng lên từ thế kỷ 19 nhằm ngăn chặn loài chó hoang này di cư. Mục tiêu chính là để bảo vệ các đàn cừu và bò ở khu vực phía đông nam và tây nam khỏi bị săn mồi.