Hươu Cao Cổ

Cứ mỗi giây trôi qua sinh mạng của sinh vật này lại bị thách thức bởi lực hút Trái đất. Khi một cái đầu nằm cách mặt đất gần sáu mét, bài toán sinh tồn không chỉ xoay quanh việc tìm lá cây trên ngọn cao. Bài toán thực sự là làm thế nào tống máu ngược lên não bộ mà mạch máu không bục vỡ trong nháy mắt. Bí mật phòng ngự sinh học phức tạp nhất trên vương quốc động vật lại nằm cuộn tròn dưới lớp da hoa văn sặc sỡ của hươu cao cổ.

1. Cỗ máy bơm máu đẩy tung trọng lực

Chiều cao vượt trội của hươu cao cổ mang đến tầm nhìn toàn cảnh tới vô số vùng cỏ mọc cao. Một đôi mắt khổng lồ tròn xoe gắn hai bên đầu phóng góc quan sát 360 độ, dễ dàng nhận diện bầy sư tử đang lượn lờ từ khoảng cách 2km. Hươu cao cổ sống bầy đàn khá yên bình, chúng dựa vào thị giác báo động của mình để bảo kê gián tiếp cho các loài thú nhỏ ăn cỏ lân cận.

Dù vóc dáng quá khổ, chúng lại sở hữu thể chất nhút nhát và thích hòa bình hơn bạo lực. Gần như cả đời chúng lang thang theo bầy khoảng chục con cái cùng bầy con, còn vài con đực đơn độc chỉ tụ tập vào mùa giao phối. Hươu trưởng thành có thể chịu khát tốt hơn cả lạc đà, chúng tích lũy nước nhờ độ ẩm từ sương sớm đọng trên lá me. Hươu cao cổ rất kiên cường nhịn khát, giúp chúng tránh phải ra vùng có nước như bờ sông suối, nơi tiềm ẩn rất nhiều cạm bẫy nguy hiểm của cá sấu mõm dài đang ẩn nấp dưới mặt hồ xanh lục.

4. Những cú vung cổ ngàn cân

Sự thanh bình chấm dứt khi hai con hươu đực tranh nguồn gien cái. Chiến trường nổ ra không bằng sừng nhọn hay nanh vuốt mà dùng chính cột cổ cồng kềnh. Nhịp tim bùng nổ đẩy cơ bắp chân chùng xuống, hai đối thủ lao vòng quanh vung chiếc cổ dài quất vút vút thẳng mặt đối phương. Khối thịt cứng ngắt bên đình đầu trở thành chiếc búa tạ xé gió. Tiếng va chạm bành bạch lặp đi lặp lại dội vang trên nền đất nứt nẻ, đến lúc một kẻ gục xuống bất tỉnh bẹp dúm chịu thua.

Không chỉ gây gổ với đồng loại, Hươu đực khổng lồ còn chứa đòn phòng thủ đẫm máu. Những con sư tử liều mạng phục kích nhằm nhảy lên lưng hươu từ phía sau có thể nếm trọn hậu quả bi đát. Cơ đùi hươu bung ra đạp lùi cực mạnh, guốc chia móng sắc như dao phay có thể đạp sập ngực sư tử. Tấm thân sư tử bay dạt sang một bên rúm ró, để lộ khoảng thời gian đủ cho hươu cao cổ sải bước dài bốn mét chạy ra khỏi vùng phục kích.

5. Bóng đen tuyệt chủng thầm lặng

Trái ngược với những lời đồn thổi phổ biến, tình trạng sinh thái thực tế của hươu cao cổ này lại cực kỳ mong manh. Số lượng cá thể giảm mạnh trên toàn châu lục do xung đột chiến tranh, khai thác rừng, và nan giải nhất là thợ săn. Những chiếc bẫy cáp thép giăng rải rác vòng quanh những tán cây keo gai có thể khiến đùi hươu bị tổn thương mạnh. Báo cáo từ Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế phơi bày số liệu chấn động khi nhận định có bốn phân loài hươu cao cổ ở ngưỡng Cực kỳ nguy cấp, còn ở mức độ tổng quan đã chuyển sang Sắp nguy cấp.

Ở các cơ sở bảo tồn nhân tạo như Vinpearl Safari Phú Quốc hay Thảo Cầm Viên, hươu cao cổ thích nghi cực tốt nhờ chung vi khí hậu nóng ẩm. Sinh sản nuôi nhốt mang lại niềm hy vọng khôi phục cho ngân hàng gien tương lai. Việc nhân giống loài thú to xác nhất hành tinh đòi hỏi ngân sách thức ăn đồ sộ và thuốc thang phòng dị ứng cỏ lạ, nhưng nỗ lực này mang lại lợi ích lớn, như việc giúp trẻ thơ mở mang nhận thức về tình yêu thiên nhiên và động vật hoang dã.

Câu hỏi thường gặp

Hươu cao cổ có màu lưỡi kỳ lạ như thế nào? Lưỡi của hươu có màu xanh đen sậm. Cấu tạo đặc biệt này ngăn chặn sự thiêu đốt của ánh nắng mặt trời châu Phi rọi thẳng khi chúng vươn ra liếm lá trên cao.

Hươu cao cổ uống nước bằng cách nào? Chúng phải xoạc hai chân trước chân yếu tay mềm sang hai bên thật rộng rồi gập đầu sát mặt nước. Tư thế hớ hênh này biến chúng thành miếng mồi ngon cho cá sấu tàng hình dưới bùn.

Tại sao da hươu cao cổ dưới chân lại bó sát? Lớp da quanh móng bó cực chặt như loại tất chống tụ máu y khoa. Nhờ đó, lượng máu dội ngược cực mạnh từ độ cao hơn năm mét không làm căng vỡ tĩnh mạch dưới chân chúng.

Ở chung với sư tử thì hươu cao cổ đối phó ra sao? Vũ khí chí mạng nằm ở giò. Một cú vung chân sắc lẹm từ hươu cao cổ đủ sức đạp lún sọ sư tử hoặc đá văng con thú săn mồi bay xa cả mét nếu không chú ý né tránh.

Việt Nam có nuôi hươu cao cổ không? Hươu cao cổ được nhân giống và sinh sản thuần thục tại nhiều vườn thú Safari ở Việt Nam như Vinpearl Safari Phú Quốc. Điều này cho thấy khả năng thích nghi môi trường khí hậu nhiệt đới của chúng.

Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), hiện chỉ còn khoảng 68.000 cá thể hươu cao cổ trưởng thành sống sót trong tự nhiên. Áp lực từ thợ săn trộm và sự thu hẹp môi trường sống đang đẩy phân loài Hươu Kordofan và Nubian vào danh sách Cực kỳ nguy cấp (CR).

Tài liệu tham khảo: 1. Nhóm chuyên gia về hươu cao cổ và loài Okapi thuộc Ủy ban Sinh tồn Loài học IUCN. 2. Hồ sơ bảo tồn và cơ chế huyết áp ở thú lớn hoang dã. 3. Tổ chức Bảo tồn Sinh quyển và Phát triển Bền vững Toàn cầu.